Home Inloggen Winkel Contact
 
Zoekbox
     
 
Zoekbox
Topmenu
Topmenu Home Topmenu Winkel Topmenu Links Topmenu Preken Topmenu Kerken Topmenu Overdenkingen Topmenu Agenda Topmenu Contact Topmenu
Topmenu

Afdelingen 1. Algemeen 2. Kennis Bassin 3. Kinderen 4. Meeting People 5. Muziek 6. Pastoraat 7. Winkel Bron toevoegen Beheer Informatie Diversen
Aangepast zoeken
 

Bidden met gedekt en ongedekt hoofd (1 Korinthiërs 11: 2-16)
Preek afkomstig van Ds. D. Smit van de Nederlands Gereformeerde Kerk te Apeldoorn.

       

Preek

Met hoofdstuk 11 betreden we weer een nieuw gedeelte in de brief. Ging het eerst over over trouwen of niet trouwen (7), Daarna over het al of niet eten van vlees (8-10), In dit hoodstuk gaat het over zaken met de eredienst te maken hebben. (11-14)

Met name Over de rol van vrouwen, (11: 11-16)
over de gang van zaken bij het avondmaal (11: 17-34)

Trouwens ook in de 12-14, die gaan over de betekenis van de gaven van de Geest blijft de eredienst in beeld. Vanavond beperk ik me tot het eerste gedeelte van hdst 11. 2-16). Over de rol van vrouwen in de erediensten dus. Het gaat er niet om ?f de vrouwen daarin een rol hebben, want dat staat voor Paulus en de Korinthiers vast. Maar ho? ze die hebben. Als ze bidden en profeteren, dan wil Paulus dat ze dat doen met het hoofd ?bedekt?.

Naar alle waarschijnlijkheid gaat het hier over het dragen van soort sjaal-achtige doek over het hoofd, zoals we die van afbeeldingen wel kennen. Je vraagt je af: is dat nu zo belangrijk? Aan de ene kant niet natuurlijk. Het gaat om ons hart en om ons leven. Kleren zijn een kwestie van cultuur en gewoonte. Paulus is zich daarvan ook terdege bewust. Hij zegt in aan het slot: wij hebben zulk een ?gewoonte? niet. (degenen die het het letterlijk opvatten, houden vast aan een gewoonte tijdens n.t.. Niets mis mee, alleen je moet het niet verwarren met gehoorzaamheid aan het evangelie). Maar aan de andere kant: hij vindt het belangrijk genoeg om er wat van te zeggen. Want: We zeggen wel heel gemakkelijk dat het uiterlijk niet belangrijk is, maar in de praktijk werkt het natuurlijk anders. Ben benieuwd wat er gebeurt als ik hier in overall met olievlekken op de kansel ga staan of met piercings en oranje piekhaar. We stellen ons allem??l elke dag de vraag: wat trek ik aan. Want je kleding zegt iets over hoe je bent, hoe je je voelt wat je wilt. , of in elk geval over hoe je wilt zijn en je je wilt voelen en wat je wilt bereiken. Het feit dat het hier gaat om een religieuze plechtigheid. (dus voor het aangezicht van God) maakt dat het allemaal nog net iets nauwer steekt.

Het was gewoon een heel praktisch probleem wat hier aan de orde is. Nu vrouwen aktief meedoen in de erediensten moet ook een antwoord gezocht worden op de vraag: wat is passende kleding.
Mocht het nog eens zover komen dat ook wij vrouwelijke predikanten krijgen dan staat ook zij voor de vraag: wat trek ik aan? Stel u voor: glitterjurk, behangen met edelstenen, zwaar opgemaakt. Zou dat kunnen? Ik bedoel maar: je moet er toch even over nadenken.

Zingen. psalm 119 : 7
Lezen 2-6.

Een opmerkelijk begin. Ik prijs jullie dat je in alles aan mij denkt en de overleveringen zo vasthoudt als ik je ze heb gegeven?.. Dat is een opmerking met een glimlach. Want Paulus heeft in deze brief heel wat zaken aan de orde gesteld, waarin de Korinthiers juist ni?t vasthielden aan wat Paulus hen doorgegeven had. Een opmerking bedoeld om positief te beginnen. Op zichzelf niet onwaar overigens.
Paulus droeg altijd twee dingen over aan de gemeenten waar hij was. Het eerste was het evangelie, zoals hij het door Gods genade had leren verstaan. De boodschap van het kruis en van de opstanding.
Maar daarnaast gaf hij de gemeenten ?overleveringen? door. Dingen die hij niet van zichzelf had, ook niet door bijzondere openbaring, maar van andere christenen. Verhalen over Jezus, Woorden van Jezus, Belijdenissen, stukjes onderwijs, liederen, gebeden, regels, gewoonten. Dingen die behoorden bij de bredere christelijke traditie. Tot die ?overleveringen? behoorde blijkbaar ook de gewoonte dat vrouwen aktief meededen in de eredienst in gebed en profetie. Zoals de Petrus op basis van de profeet Jo?l op de pinskterdag al had gezegd. Welnu, daar houd je je prima aan zegt Paulus. Maar, nou wil ik dat je bij de toepassing van dit principe het volgende weet?. En dan begint zijn pleidooi voor het dragen van de sjaal. En dat begint met een soort ?theologisch statement?. In drie korte zinnen.

Het hoofd van iedere man is Christus
het hoofd der vrouw is de man
het hoofd van Christus is God.

Daarbij gaat het natuurlijk om het middelste: het hoofd der vrouw is de man. En daarbij moeten we voor een goed begrip hoofd niet opvatten als ?baas? of ?chief?. Daar had je weer andere woorden voor.
Nee voor een jood als Paulus betekende ?hoofd? zoiets als ?oorsprong?, ?bron?, ?begin?. Waar Paulus op doelt blijkt uit vs 8: de man is niet uit de vrouw, maar de vrouw uit de man?

Zo is Christus de oorsprong en de bron van het leven van iedere christen-man. Zo is de man volgens Genesis de oorsprong van de vrouw. Maar natuurlijk: God is de oorsprong van alles. De oorsprong van Christus is God. Paulus ziet in gedachten een soort volgorde. Het goddelijke leven komt van God, en vloeit via Christus, via de man, naar de vrouw. Een gedachtengang die niet onbekend was in de griekse wereld. Vanuit het scheppingsverhaal kon je je er iets bij voorstellen. En in de praktijk werd het zo beleefd. Wat wil Paulus hier nou mee?

De logica die hierachter zit is deze: om respekt te tonen voor je ?hoofd? in figuurlijke zin (?je oorpsrong?) is het van belang wat je doet met je hoofd in letterlijke zin. We kunnen dat een rare logica vinden. maar zo associatief dachten de mensen toen. En wat je dan met je letterlijke hoofd moet doen om je figuurlijke hoofd te eren, dat ligt voor man en vrouw verschillend.

Want vs 4 vervolgt:
Als een man zich het hoofd bedekt tijdens het gebed, dan is dat respektloos tegenover zijn figuurlijke hoofd ?Christus?. (Waarom Paulus dat vindt, hoe dat werkt, dat weten we niet. Daarvoor weten we te weinig af van de symbolische betekenis van de hoofdbedeking in de antieke cultuur). Het was iets dat vergelijkbaar was met de reden waarom vroeger de boer bij het bidden zijn pet af deed. Of dat het beleefd is om je hoed af te doen als je met iemand spreekt . Een kwestie van algemeen respekt-gevoel)
Bij een vrouw ligt dat juist anders. Die eert h??r hoofd - haar man in dit geval - door haar eigen hoofd juist te bed?kken. (Waarom dat voor een vrouw nu juist anders ligt: opnieuw: dat weten we niet. Een kwestie van algemeen gevoel). Ook een kwestie algemeen aanvoelen is die laatste opmerking van Paulus in vs 4. Daar zegt hij dat een vrouw die met ongedekt hoofd profeteert ervaren wordt als even schandelijk, als een vrouw die kaalgeschoren is. Wij vragen ons af: waarom? Maar voor Paulus was het geen gegeven.

Dus zo komt het als vanzelf tot de uitspraak van vs 6:
Als een vrouw haar hoofd niet dekt, kan ze zich net zo goed kaal laten scheren.
Maar als het een schande voor haar is dat te doen ? en dat is het ? laat ze zich dan ook bedekken met de sjaal.

En hiermee heeft voor het eerst zijn punt gemaakt.

Deze vergelijking van vrouw zonder sjaal met ongedekt hoofd met een kaalgeschorene maakt duidelijk waar het Paulus om te doen is. Namelijk om de indruk van schandelijkheid. Het ontbreken van de hoofddoek ademt de sfeer van de schandelijkheid, van de losbandigheid, van de wens en de wil grenzen tussen man en vrouw uit te wissen. Dat is de blijkbaar ?taal? van deze dracht in die cultuur.

Zingen. Gezang 48 : 2
Lezen vs 6-12

In dit tweede stuk maakt Paulus nog een keer zijn zelfde punt, maar nu met een andere redenering.

Hier is het kernwoord niet ?hoofd?, maar ?heerlijkheid?. de man is het beeld en de heerlijkheid van God.
de vrouw is de heerlijkheid van de man. Vergelijk het met een schilder en een schilderij. Het schilderij is de heerlijkheid van de schilder. D.w.z. De uitmuntendheid van de schilder komt tot uitdrukking in het schilderij. En tegelijk kun je zeggen: het schilderij eert de schilder en zet hem in het zonnetje.
Zo is de man de heerlijkheid van Christus. En zo is de vrouw de heerlijkheid van de man. Zo staat het te lezen in het scheppingsverhaal. De vrouw is geschapen ter wille van de man, en niet omgekeerd, zo is de stilzwijgende veronderstelling.

Even terzijde. Het gaat Paulus telkens om de verhouding vrouw-man. Maar zowel in de vorige redenering als ook in deze, voegt hij er elke keer aan toe dat de man op zijn beurt de heerlijkheid is van Christus. Alsof hij daarmee zeggen wil: laat de man dus niet denken dat alles om hem draait. Want wat de vrouw heeft richting man, dat heeft de man richting Christus. Alsof hij wil zeggen: wat ?hoofd? zijn betekent moet je aflezen aan hoe Jezus doet jegens jou.

En dan komt de conclusie in vs 10. ?Daarom om moet de vrouw een macht op haar hoofd hebben vanwege de engelen?. Het jammere is nu, dat niemand eigenlijk precies weet wat Paulus hier bedoelt.
Waarbij ?macht? blijkbaar doelt op het sjaaltje. Maar niemand weet waarom een sjaaltje hier ?macht? genoemd wordt. Trouwens de vertaling is dan ook zeer onwaarschijnlijk. Meer voor de hand ligt de volgende letterlijke vertaling. ?Om deze reden heeft de vrouw macht over haar hoofd, terwille van de engelen?. Paulus zegt hier dan dat de vrouw vrijheid heeft, bevoegdheid heeft om zelf te beslissen over wat ze al of niet draagt. Wel of geen sjaaltje. Ze moet kiezen. Ter wille van de engelen. Als we nou ook eens wisten wat dat betekende. De engelen werden misschien geacht in de eredienst aanwezig te zijn. Wij zouden dan zeggen: ter wille van de eerbied. Of als je de engelen ziet als de handhavers van de orde in de kosmos: ter wille van de goddelijke orde.

Maar dan voegt Paulus nog iets heel belangrijks toe. En hij zegt: En toch?.. En toch is de vrouw niet zonder de man en de man niet zonder de vrouw, in de Here. Want hij wil een mogelijk misverstand de kop indrukken. Hij zegt als het ware: dit heb ik nu allemaal geschreven, speciaal om duidelijk te maken waarom ik vind dat de vrouw niet met ongedekt hoofd mag bidden en profeteren. Maar ga daar nu niet mee aan de haal. Denk nou niet dat die volgorde, waarbij de man eerst is, nu ook een rangorde inhoudt, waarbij de man boven de vrouw staat. Waarbij je denkt dat de man de baas kan spelen over zijn vrouw. Of dat je gaat denken dat een vrouw dus niks mag in de kerk. Paulus zelf schijnt in de gaten te hebben dat aan zijn woorden een veel groter gewicht kan worden toegekend dan hij bedoelt. En dan ook nog in het negatieve. En daarom zegt hij: Denk die kant niet op.

En toch? ?in de Here?, in het geloof, in de gemeente, speelt die volgorde geen overheersende rol. Sterker nog: je merkt er nauwelijks iets van. In de Here is de vrouw niet zonder de man. Maar ook de man niet zonder de vrouw. Een heel sterke onderlinge afhankelijkheid. De één is niet zichzelf zonder de ander. En die volgorde, ja, het is wel zo, dat volgens Genesis de vrouw uit de man is, maar tegelijk is het zo dat elke man geboren wordt uit een moeder, zodat elke man weer door de vrouw is. Dus met dat volgorde-argument bewijs je uiteindelijk niets. Alles is echter uit God. Hij is de oorsprong van ons leven. Van zowel man als vrouw. Het maakt in wezen niet uit of je man of vrouw bent.

Degenen die dus de ondergeschikte positie van de vrouw willen verdedigen met met de leus: ?Adam eerst??, leggen dus een accent dat Paulus nu juist ni?t gelegd wil hebben. Het gaat hier helemaal niet over de man-vrouw verhouding en over de vraag wie ondergeschikt is aan wie. Het gaat hier over zaken van ?gewoonte?, over de passende kleding voor vrouwen tijdens het gebed in de eredienst. In dat kader haalt Paulus bepaalde argumenten aan. Maar Paulus zegt zelf: hang daar niet te veel aan op.

Zingen. Gezang 369 : 1.2.3.
Lezen vs 13-16.

Ten overvloede wordt in deze verzen nog eens duidelijk dat we ons hier bewegen op het gebied van de gewoonten. Alsof Paulus bang is dat zijn vorige argumenten wellicht minder overtuigend zijn, doe hij een beroep op het algemeen fatsoen van de Korinthiers. Oordeel nu zelf: wat vind je nu zelf ?van nature passend (voegzaam). Je natuurlijke gevoel zegt toch dat langhaar voor een man oneervol is. (hij lijkt daarmee op een vrouw) Voor een vrouw is lang haar juist een eer. het functioneert voor haar als een sluier, sjaal. Het is dus passend voor haar om die sjaal ook op te doen voor het aangezicht van God. In elk geval, mocht je deze argumenten niet overtuigend vinden: wij hebben zo'n gewoonte niet dat vrouwen met ongedekt hoofd bidden. en ook de andere gemeenten niet. Dat moet je toch ook wat zeggen.

Ter afsluiting wil ik twee opmerkingen maken.

1. Waar is het Paulus ten diepste om te doen?

Hij wil dat de vrouwen met gedekt hoofd bidden. Ja, maar waarom vindt hij dat een punt? Omdat christen-zijn niet betekent, dat je in een volslagen ?nieuwe wereld? leeft waarin je geen enkele rekening meer hoeft te houden met de conventies, de omgangsregels van deze wereld. (er is reden om te veronderstellen dat de christen-vrouwen waarom het gaat dat dachten: wij zijn geestelijk, we zijn al in de volmaaktheid, dus: alle beperkende gewoonten overboord. Je kunt je voorstellen hoe in extase zo hoofddoek je een gevoel van beperking geeft). Als christen en ook als christen-vrouw blijf je deel uitmaken van deze wereld moet je de daarin geldende structuren respecteren. Laat je gedrag en je kleding geen taal spreken die met het evangelie in strijd is. De taal van losbandigheid, ongeremdheid, van vervaging van grenzen, van revolutie. Het evangelie is wel revolutionair. Maar niet van buitenaf, vanuit een distantie, agressief, gewelddadig. Maar van binnenuit, in trouw, in solidariteit en in liefde. Zoals de Heer zelf deze wereld heeft verlost, niet door van buitenaf de zaken op de kop te zetten, maar door trouw te zijn tot het einde. Door zijn dood en opstanding. Daar ligt ook nu weer Paulus? eigenlijke punt. De liefde is de grondslag van ons leven. Straks zal hij er een prachtig gedicht over schrijven.

2. Wat zegt dit gedeelte ons over de rol van vrouwen in de kerk?

a) Om te beginnen dat Paulus het vanzelfsprekend vindt dat vrouwen volop delen in de gaven van de geest en aktief meedoen in de kerkdiensten als het gaat om gebeden en profetie. ( lofprijzend gezichten en woorden van God doorgeven).
b) Dat Paulus weliswaar een volgorde ziet mbt tot man en vrouw, maar dat hij zeer beslist ni?t wil, dat die volgorde tot rangorde wordt en alles bepaalt. Die volgorde heeft maar beperkte betekenis. Het laatste en meest wezenlijk ?in de Here? is, dat die volgorde niet uitmaakt en dat hetzij wij man zijn, hetzij wij vrouw zijn, wij van de Here zijn. Alles is uit Hem. Het heeft er alle schijn van dat de kerk in het lezen van deze teksten precies de verkeerde accenten heeft gelegd.

Amen.

Kopieerrechten: © copyright Kerken.com, 2002 - 2010.
Niets uit deze uitgave mag gepubliceerd of vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de webmaster van Kerken.com en de bijdragende predikant. Voor vermenigvuldiging ter voorbereiding van, en openbaarmaking tijdens de zondagse eredienst is het wenselijk de predikant hiervan op de hoogte te stellen. Dit kan met behulp van het hiervoor bestemde formulier 'preek gebruiken'. Ter voorbereiding van bijbelstudie(bijeenkomsten) is geen toestemming nodig.
 

Agenda
Boeken
Bijbel
kerk
Levensvragen
Links
Muziek
Nieuws
Overdenkingen
Preken


Kruis | Copyright 2003-2017 Kerken.com | deze pagina toevoegen aan favorieten | Contact | Disclaimer | A A A | Tell A Friend! | Kruis

 
tumblr site counter